Mnogość dziedzin, w jakich może spełnić się wolontariusz
W naszym społeczeństwie funkcjonuje określone stereotypowe wyobrażenie wolontariusza ? Według przeciętnego Polaka wolontariuszem jest młoda osoba (często dziecko, lub nastolatek), która zbiera środki na cele charytatywne, tzn. na chore dzieci, głodne dzieci w Afryce czy pieski, kotki ze schroniska. Ewentualnie niektórzy kojarzą wolontariuszy z osobami dbającymi o porządek na manifestacjach, czy imprezach masowych. Nic dziwnego, że funkcjonują takie stereotypy. W codziennym życiu wielu z nas spotyka wolontariuszy w terenie na ulicach miast czy przy okazji większych wydarzeń kulturalnych, lub o charakterze społecznym. Zazwyczaj również rozpoznajemy takie cechy wolontariatu, jak dobrowolność czy brak otrzymywanego wynagrodzenia.
Kim jest zatem wolontariusz?
Zgodnie z art. 2 pkt. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (tekst jednolity: Dz.U.2025.1338), jest to osoba fizyczna, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych w (przywołanej) ustawie. W tej definicji widzimy wskazane dwie typowe cechy wolontariusza – niepobieranie wynagrodzenia i dobrowolność swojej pracy. Z kolei zastrzeżenie, że wolontariusz wykonuje świadczenia na zasadach wskazanych w ustawie może wskazywać na wąski zakres jego działalności. Owszem, przepisy wskazują na konkretne obszary, w których może być sprawowany wolontariat. Te obszary mieszczą się w definicji działalności pożytku publicznego wskazanej w art. 3 ust. 1 omawianej ustawy. - jest działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie. Warto dodać, że działalność pożytku publicznego może być prowadzona przez różnego typu organizacje pozarządowe (np. stowarzyszenia, koła gospodyń wiejskich, fundacje, osoby prawne związków wyznaniowych) – taką działalność również prowadzić organizacje pozarządowe, które nie są wpisane w wykazie organizacji pożytku publicznego (którym można przekazać 1,5 % podatku dochodowego).
Wyżej wspomniane zadania publiczne, czyli interesujące nas obszary, w których może się zaangażować wolontariusz zostały podane w art 4 ust. 1 ustawy. Obecnie przepis ten składa się z 41 punktów.
Poniżej wymieniam i opisuję tylko niektóre z nich:
pomoc społeczna (art. 4 ust. 1 pkt. 1 ustawy) – chodzi tutaj o rozwiązywanie podobnych problemów do tych, którymi zajmują się miejskie i gminne ośrodki pomocy społecznej. Oprócz organizowania i rozdysponowywania wsparcia materialnego, np. dla rodzin w trudnym położeniu, wolontariusze mogą mieć okazję do osobistej pomocy, organizacji wsparcia psychologicznego, lokalowego, pomocy prawnej. Jest to niewątpliwie trudna dziedzina dla empatycznych wolontariuszy chcących nieść pomoc drugiemu człowiekowi nie tylko w aspekcie materialnym.
udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zwiększania świadomości prawnej społeczeństwa (pkt. 1b) – pomoc prawna jest definiowana w kilku aktach prawnych. Pojęcie to odnosi się z reguły do reprezentacji podmiotów przed sądami i urzędami, lub do innych zajęć charakterystycznych dla zawodowych prawników (szczególnie adwokatów i radców prawnych) – udzielania porad i sporządzania opinii prawnych, przygotowywania projektów pism procesowych i umów. Niezależnie od zapotrzebowania na bezpłatną pomoc prawną, szczególnie osób w trudnej sytuacji życiowej, wielu ludzi chętnie uczestniczy w szkoleniach mogących poszerzyć przydatną im wiedzę w zakresie różnych gałęzi prawa. Istotną rolą organizacji pozarządowych jest również edukowanie odbiorcy masowego (w szczególności przez Internet) o ważnych zmianach w przepisach. Zarówno w przypadku udzielania pomocy prawnej, jak różnych formach edukacji dot. prawa, jest bardzo istotne, aby praca wolontariuszy była co najmniej wspomagana przez specjalistów w poszczególnych dziedzinach prawa – od tego zależy przydatność działalności z perspektywy jej adresatów. Sami prawnicy często działają społecznie, również w formie wolontariatu. Ww. zagadnienia w dużej części są realizowane przez organizacje pozarządowe przy współpracy z władzami powiatowymi w oparciu o ustawę z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (tekst jednolity:Dz.U.2024.1534 z późn. zm.).
podtrzymywanie i upowszechnianie tradycji narodowej, pielęgnowanie polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej (pkt. 4) – opisując ten podpunkt, wyjątkowo bardziej odniosę się do działalności Stowarzyszenia Studenci dla Rzeczypospolitej, na którego stronie czytacie Państwo niniejszy artykuł. Poprzez nasze media społecznościowe można dowiedzieć się o wielu inicjatywach na rzecz promocji polskiej kultury, tradycji, hiustorii, podtrzymywania polskiej tożsamości narodowej. Od sztandarowych wydarzeń typu wystawa Namioty Wyklętych, upamiętnienie aresztowań grudnia 1981 r., konsekentnego upamiętniania różnych rocznic historycznych poprzez organizację festiwalu jazzowego, koncertu zespołu “Forteca Walka Trwa”, dwóch bali patriotycznych, aż po ostatnio zorganizowaną wycieczkę na Podlasie śladami powstań listopadowego i styczniowego.
Wolontariusze-patrioci mają niejednokrotnie pełne ręce roboty, a serca niemniej wypełnione miłością do wszystkiego, co polskie.
promocja zatrudnienia i aktywizacja zawodowa osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy (pkt. 8) – części Polaków, wolontariat może się kojarzyć z bezpodstawną pomocą osobom, które nie chcą samodzielnie się utrzymywać. W oczach tak oceniających ludzi, pomaganie bez wynagrodzenia np. w napisaniu CV, znalezieniu odpowiedniej oferty czy podniesieniu kwalifikacji zawodowych, osobom chcącym takiego wsparcia powinno być oceniane pozytywnie.
Ten obszar działalności nie kojarzy się z wolontariantem, a raczej z zagadnieniami, z którymi głównie mierzy się państwo. Urzędy pracy jednak niejednokrotnie mają ograniczone możliwości pomocy w indywidualnych przypadkach. Kompleksowa pomoc jednemu człowiekowi poszukującemu pracy, czy organizacja szkolenia podwyższającego umiejętności zawodowe (a być może nawet dające uprawnienia) np. studentom mogą być ciekawymi wyzwaniami dla wolontariuszy.
działalność wspomagająca rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości (pkt. 11) – to zagadnienie jest pokrewne do aktywizacji osób bezrobotnych. Istotną rolę odgrywać tu będzie poradnictwo dot. układania biznesplanów, prowadzenia rachuunkowości, kwestii prawnych, a także szkolenia w tych dziedzinach.
obronność państwa i działalności Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (pkt. 21) – działania w tej sferze mogą nie kojarzyć się z podmiotami pozarządowymi, szczególnie działającymi w ramach wolontariatu – sprawy wojska, czy obrony granic bowiem jak żadne inne leżą w kompetencjach władzy panstwowej. Długą tradycję w naszej Ojczyźnie mają jednak organizacje proobronne – najstarsze wywodzą się z organizacji założonych pod zaborami ponad sto lat temu. Dzisiejsi wolontariusze już nie szkolą młodzieży, aby mogła pomóc w odzyskaniu niepodległości. Obecnie organizacje proobronne kształcą poprzez zapoznawanie młodych ludzi z mundurem, musztrą, dyscypliną, elementami survivalu, taktyki, czyniąc to w duchu patriotycznym. Ludzie, tak wychowani potencjalnie mogą być wartościowymi ochotnikami, mogącymi zasilić Wojsko Polskie w godzinie próby. Wolontariat w organizacji tego typu może być bardzo rozwijającym doświadczeniem ze względu na konieczność mierzenia się z zagadnieniami organizacyjnymi.
promocja Rzeczypospolitej Polskiej za granicą (pkt. 30) – w dzisiejszych czasach to trudne zagadnienie powinno stanowić ciekawe wyzwanie dla wolontariuszy głęboko kochających swoją Ojczyznę oraz mających smykałkę do marketingu, mediów społecznościowych oraz znających trendy internetowe. Skuteczne dbanie o wizerunek Polski na świecie czy przyciąganie turystów do Krakowa, Warszawy, Wrocławia, na Mazury, Podlasie, czy Roztocze może dawać nie mniejszą satysfakcję, od klasycznej działalności charytatywnej.
przeciwdziałania uzależnieniom i patologiom społecznym (pkt. 32) – ta dziedzina obejmuje podobne zagadnienia, co wspomniana wcześniej pomoc społeczna (te obszary częściowo się pokrywają). Przeciwdziałanie uzależnieniom i patologiom oprócz działania nakierowanego na indywidualną pomoc jednostkom i rodzinom, charakteryzuje się również działaniami kierowanymi do grup osób czy nawet całego społeczeństwa. Jeżeli bowiem byliśmy w szkole na prelekcji dotyczącej szkodliwości alkoholu czy narkotyków, jest duża szansa, że szkoła współorganizowała ją wolontariuszami działającymi na rzecz jakiejś fundacji czy stowarzyszenia. Znane hasło: “Piłeś, nie jedź” zostało z kolei rozpropagowane poprzez kampanię społeczną.
Wolontariat nie musi sprowadzać się do całodniowego zbierania środków czy pilnowania koncertu. Jak widać po kilku wyżej wskazanych przykładach, wolontariusze mogą realizować swoją chęć działania dla społeczenstwa w bardzo różnych dziedzinach – konsekwencją tego jest wiele form pracy, jaką faktycznie wykonują wolontariusze. Innymi słowy: działając w organizacji pozarządowej można rozwijać wiele umiejętności, m.in. organizatorskich, zarządzania zespołem oraz dostępnymi zasobami, kontaktu z drugim człowiekiem (mailowego, osobistego, poprzez materiały promocyjne czy z publicznością), radzenia sobie ze stresem i z obowiązkami. Zdobyte umiejętności oraz satysfakcja z dobrze wykonanej, pożytecznej pracy niech będzie zachętą dla ludzi, którzy myślą o zostaniu wolontariuszem.
Marcin Witkowski
_________________________________
Projekt sfinansowany ze środków otrzymanych z Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Korpusu Solidarności - Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Długoterminowego na lata 2018-2030.
