Młode pokolenie w obliczu nowych wyzwań zawodowych – wpływ organizacji i fundacji pozarządowych na kształcenie świadomości społecznej i aktywizację młodzieży w samorządzie lokalnym na przykładzie Fundacji Centrum im. Władysława Grabskiego
Współczesny świat narzuca na młodych ludzi coraz nowsze wymagania. Wielu rzeczy nie sposób nauczyć się na wstępnym etapie edukacji, a ukończone studia mogą okazać się niewystarczające by spełnić oczekiwania potencjalnych pracodawców. Często na studiach brakuje wiedzy praktycznej a program nauczania przeładowany jest zagadnieniami teoretycznymi.
Obecnie rolę kształcącą kompetencje społeczne młodego pokolenia, wspólnie z uczelniami, pełnią również organizacje pozarządowe i fundacje. Osoby poszukujące wiedzy i chcące działać społecznie nie muszą ograniczać się do wiedzy przekazywanej na studiach. W 2025 roku w Polsce funkcjonowało około 160 tysięcy organizacji pozarządowych, z czego około jedną czwartą stanowiły fundacje (dane NGO.pl). Pośród działających w Polsce fundacji, nastawionych na kształcenie społeczne młodego pokolenia, istnieje jedna, z którą miałem styczność. Jest nią Fundacja Centrum im. Władysława Grabskiego, zwana również Centrum Grabskiego.
Centrum Grabskiego to fundacja zajmująca się rozpowszechnianiem wiedzy w zakresie historii, polityki oraz finansów. Zrzesza ekspertów od ekonomii oraz historii a także publikuje raporty i analizy dotyczące dziedziny ekonomii (co najmniej 3 raporty i 2 analizy w latach 2015-2017).
Fundacja oferuje wiele inicjatyw skierowanych do młodego pokolenia, nastawionych na jego edukację w zakresie m.in. gospodarki, mediów i działania samorządów. Należą do nich akademie, które w różnych odsłonach organizowane są od 2013 roku. Są to inicjatywy skierowane, w różnych kombinacjach, do młodzieży licealnej, studenckiej i absolwenckiej. Fundacja Grabskiego organizowała co najmniej trzy rodzaje akademii: Akademię Nowych Mediów (2022), Akademię Patriotyzmu (2019, 2021, 2022, 2023) oraz Akademię Samorządu (2013-2014, 2020-2021, 2021, 2022-2023 i 2023-2024). Comiesięczne weekendowe zjazdy, podczas których realizowano akademie, odbywały się w różnych miejscach: Warszawa, Falenty, Dosłońce, i Kraków (Akademia Nowych mediów), głównie Kraków i Warszawa (Akademia Patriotyzmu) oraz głównie Kraków (Akademia Samorządu).
Najstarszą i odbywająca się w największej częstotliwości (stan na 2025 rok) inicjatywą Fundacji o charakterze akademii jest Akademia Samorządu. Jest to projekt przeznaczony dla uczniów, studentów i osób do 30 roku życia. W jego ramach odbywają się warsztaty i wykłady, prowadzone przez ekspertów z zakresu spraw społecznych: gospodarki, prawa, polityki itd. Na przestrzeni lat inicjatywa posiadała wielu partnerów (m.in. KGHM, Totalizator Sportowy, Fundacja LOTTO, Fundacja Empiria i Wiedza czy Bank Gospodarstwa Krajowego) i była realizowana w ramach różnych programów (Erasmus+, Program Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030 PROO czy Kultura-Interwencje).
Pierwsza edycja Akademii Samorządu odbyła się w latach 2013-2014 przy współpracy samorządu Województwa Małopolskiego i Instytutu Łukasiewicza. W okresie listopad 2013 – czerwiec 2014 zorganizowano siedem zjazdów i kilkanaście spotkań zawierających debaty i warsztaty.
Projekt został reaktywowany w 2020 roku, odbywając się regularnie (corocznie) przez kolejne lata do 2024 roku (edycja 2023-2024). W 2023 roku, w trakcie V edycji akademii, w okresie grudzień-czerwiec, w Krakowie odbyły się cztery zjazdy (miałem okazję uczestniczyć w dwóch z nich). Podczas pierwszego zjazdu (grudzień) jako uczestnicy zgłębialiśmy wiedzę z zakresu komunikacji medialnej w samorządach (warsztaty prowadzone przez dr hab. Klaudię Cymanow-Sosin oraz red. Dominikę Kossakowską z Radia Kraków dotyczące informacji w samorządach i komunikacji medialnej) oraz mechanizmów działania manipulacji i sposobów jej wykrywania. Podczas zajęć przeprowadzono również symulację debaty na wybrany temat, w której uczestniczyli wybrani uczestnicy akademii.
Podczas kwietniowego zjazdu jednym z prelegentów, prowadzącym zajęcia, był krakowski radny dzielnicowy – Michał Barnaś – który przekazywał uczestnikom wiedzę na temat funkcjonowania dzielnic miejskich. Podczas tych zajęć dyskutowano również na temat aktywizacji młodego pokolenia w samorządach. Tematyka innych warsztatów zjazdu dotyczyła zakładania Młodzieżowych Rad gmin i Rad województw – jeden z elementów aktywizacji młodego pokolenia, kształcący jego świadomość społeczno-polityczną oraz wpływ na lokalną społeczność. Program zjazdu zawierał również praktyczne zagadnienia dotyczące zakresu kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, zajęcia dotyczące prawnych aspektów funkcjonowania samorządu oraz debatę między uczestnikami akademii na temat aktywności młodzieży.
Innym projektem Centrum Grabskiego, w których uczestniczyłem, jest Centrum Myśli Narodowej, realizujące inicjatywy takie jak „Spotkania wtorkowe” (cykliczne spotkania, organizowane raz w tygodniu, podczas których poruszane są tematy społeczne – dotyczące wydarzeń współczesnych - oraz historyczne), oraz wywiady publikowane w serwisie YouTube, na kanale pt. „Centrum Myśli Narodowej”: dwa programy z wywiadami z ekspertami oraz pasjonatami gospodarki („Spotkania z ekonomią”) i historii („Historia po godzinach”).
Od lat Fundacja Centrum im. Władysława Grabskiego zaangażowana jest w różne projekty, obejmujące akademie, debaty, dyskusje, wywiady, raporty oraz analizy. Szczególnie te pierwsze – akademie - mają istotną rolę w bezpośrednim kształceniu świadomości społecznej i wspieraniu aktywizacji młodego pokolenia. Dzięki inicjatywom takim jak „Akademia Samorządu”, zainteresowana nimi młodzież ma okazję poznać aspekty działalności samorządów i powiązanych z nimi instytucji (np. medialnych) oraz zgłębić wiedzę praktyczną (podczas warsztatów z ekspertami i praktykami – samorządowcami - przekazującymi wiedzę z zakresu samorządu lokalnego i działalności publicznej). Inicjatywa ta może służyć jako uzupełnienie nauki odbywanej w trakcie studiów, szczególnie dla osób, które są jeszcze w wieku licealnym.
Chociaż Studenci dla Rzeczypospolitej funkcjonują jako Stowarzyszenie, dzielą z Fundacją Grabskiego chociażby format akademii. Akademia Skolimowska – inicjatywa corocznych akademii, organizowana od 2011 roku przez Stowarzyszenie Studenci dla Rzeczypospolitej – to projekt kształcący młode pokolenie w duchu pamięci o historii oraz świadomości w zakresie obecnych kontekstów politycznych. Podczas zjazdów akademii występują osoby ze świata polityki, historii i gospodarki. Myślę, że Stowarzyszenie Studenci dla Rzeczypospolitej, organizując coroczną Akademię Skolimowską, zainspirowane inicjatywami Centrum Grabskiego, mogłoby położyć większy nacisk na kształcenie młodzieży w temacie współczesnego życia różnych lokalnych społeczności, również w połączeniu z jakże istotnym dla Stowarzyszenia wymiarem historycznym.
Projekt sfinansowany ze środków otrzymanych z Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Korpusu Solidarności - Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Długoterminowego na lata 2018-2030.
Zapraszamy na prelekcję prawnika, Pana dra Tomasza Kality, poświęconej podstawowym zagadnieniom prawa spadkowego, jak tematom takim jak składanie pism, czy wizyta w sądzie. Odbędzie się ona w najblizszy poniedziałek o godz. 11 w Ośrodku Wsparcia dla Osób Starszych - Klubie Samopomocy Caritas Archidecezji Krakowskiej. Prelekcję kierujemy dla osób w każdym wieku - młodszym, jak i starszym.
Jeśli chcesz wiedzieć, na czym polega dziedziczenie, jak powinien być sporządzony testament, albo jak się zachować, kiedy trzeba będzie stanąć przed sądem, np. w sprawie spadkowej - zapraszamy.
Wstęp wolny!
_________________________________
Projekt sfinansowany ze środków otrzymanych z Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Korpusu Solidarności - Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Długoterminowego na lata 2018-2030.
Małe gesty, wielkie znaczenie - jak wolontariat z seniorami łączy pokolenia
W świecie zdominowanym przez szybkie tempo życia, postęp technologiczny i ciągłe zmiany społeczne, łatwo zapomnieć, jak cenne mogą być proste, ludzkie gesty. Wolontariat międzypokoleniowy nie tylko daje młodym ludziom okazję do realnego wsparcia seniorów, ale również buduje mosty porozumienia, które mają potencjał kształtować bardziej empatyczne i spójne społeczeństwo. Doskonałym przykładem takiej inicjatywy są działania Stowarzyszenia Studenci dla Rzeczypospolitej, które w 2025 roku zrealizowało dwa wyjątkowe wydarzenia w ramach minigrantu „Solidarność międzypokoleniowa”.
Kraków - spotkanie z prawnikiem i wymiana doświadczeń
Pierwsze z wydarzeń odbyło się w Krakowie i przyciągnęło uwagę seniorów, studentów oraz młodych dorosłych zainteresowanych tematyką prawa spadkowego. Wydarzenie miało charakter edukacyjny - zaproszony prawnik w przystępny sposób przybliżył uczestnikom kluczowe zagadnienia z zakresu dziedziczenia. Poruszono m.in. tematykę porządku dziedziczenia ustawowego, różnych form testamentów, ich mocy prawnej, a także omówiono konsekwencje rozmaitych zapisów testamentowych oraz sposoby nabycia i podziału spadku po śmierci spadkodawcy. To, co jednak sprawiło, że wydarzenie miało wyjątkowy wymiar, to możliwość autentycznej rozmowy między pokoleniami. Młodsze osoby mogły nie tylko pogłębić swoją wiedzę prawną, ale też wysłuchać realnych historii i przemyśleń starszych uczestników. Dla wielu z nich było to pierwsze zetknięcie z tak osobistym spojrzeniem na kwestie dziedziczenia - nie jako suchego przepisu prawnego, lecz jako żywego, często emocjonalnego doświadczenia. Wspólne rozmowy po części formalnej spotkania pozwoliły na głębsze zrozumienie perspektyw życiowych seniorów, ich lęków, dylematów i nadziei związanych z przekazywaniem dorobku życia.
Takie wydarzenie mogło stać się impulsem do dalszych rozmów w rodzinach uczestników, zachęcając do otwartego dzielenia się wiedzą i wspólnego wyjaśniania wątpliwości. Z kolei dla seniorów była to szansa na poczucie, że ich głos jest słyszany i ceniony. W atmosferze wzajemnego szacunku i uważności naturalnie budowały się relacje oparte na zaufaniu i wspólnym doświadczeniu.
Warszawa - spotkanie z historią i świąteczna solidarność
Drugim ważnym wydarzeniem było spotkanie zorganizowane w Warszawie, w Domu Powstańców Warszawskich. Dom ten pełni funkcję miejsca dziennego pobytu, która jest przestrzenią do relaksu, odpoczynku, wspólnego spędzania czasu oraz międzypokoleniowych spotkań. Powstańcy Warszawscy mają tu możliwość m.in. spożycia ciepłego posiłku, uczestnictwa w zajęciach usprawniających ruchowo, brania udziału w wydarzeniach o charakterze kulturalnym. Spotkanie stało się okazją do osobistego wyrażenia wdzięczności wobec Powstańców - przez obecność, rozmowę i wspólne przeżywanie chwili. W ramach działania seniorzy otrzymali przygotowane przez inicjatorów paczki świąteczne - gest drobny, a jednocześnie pełen symbolicznego znaczenia. Akcji towarzyszyło wspólne śpiewanie kolęd oraz pieśni powstańczych, co stworzyło wyjątkową, pełną wzruszeń atmosferę. Te kilka godzin spędzonych razem stały się czymś znacznie więcej niż tylko miłym akcentem świątecznym. Wcześniej wspomniane wspólne śpiewy, rozmowy i obecność wolontariuszy przy seniorach zbudowały nić porozumienia i emocjonalnej bliskości.
Dla młodych ludzi to była bezcenna lekcja historii z pierwszej ręki – opowieści Powstańców pozwalały spojrzeć na znane z podręczników wydarzenia z zupełnie nowej perspektywy. Rozmowy dotyczyły nie tylko faktów historycznych, ale również osobistych refleksji seniorów - niektórzy mówili o swoim poczuciu obowiązku, inni o wątpliwościach czy nawet sprzecznych emocjach związanych z określaniem ich mianem bohaterów. To pokazuje, że słuchanie historii Powstańców nie jest tylko aktem pamięci, ale też głębokim aktem poznania. Każda opowieść to drzwi do zrozumienia tego, jak zmieniała się Polska, wartości i jaką cenę za wolność płaciły wcześniejsze pokolenia. Dla młodych uczestników spotkanie było okazją nie tylko do poszerzenia wiedzy, ale też do przewartościowania własnego spojrzenia na odpowiedzialność obywatelską i wspólnotę narodową.
Wspólna obecność - wartość ponad wszystko
Oba wydarzenia - choć różne w formie - łączył jeden, fundamentalny element: potrzeba obecności i rozmowy. Zarówno w Krakowie, jak i w Warszawie, seniorzy wielokrotnie podkreślali, że najważniejszym aspektem spotkań jest dla nich samo to, że ktoś przychodzi, chce ich wysłuchać i spędzić z nimi czas. Nie chodzi o wielkie deklaracje czy gesty - wystarczy autentyczna uważność i chęć bycia razem. Tego typu inicjatywy po raz kolejny pokazują, że solidarność międzypokoleniowa nie musi oznaczać spektakularnych działań. Czasem wystarczy rozmowa przy herbacie, wspólne śpiewanie, dzielenie się doświadczeniem czy okazanie zainteresowania tematem, który może wydawać się odległy - jak prawo spadkowe. A jednak, to właśnie te codzienne gesty budują trwałe fundamenty wzajemnego zrozumienia.
Patryk Bogdan
_________________________________
Projekt sfinansowany ze środków otrzymanych z Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Korpusu Solidarności - Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Długoterminowego na lata 2018-2030.
Muli Bwanji, czyli Misje w Zambii – Ewangelizacja zaczyna się od kromki chleba
Z dumą zapraszamy na wyjątkowy wykład Łukasza Żmudy – naszego członka i wolontariusza – który opowie o swoim doświadczeniu misyjnym w Zambii.
Czego się dowiesz?
🌍 Jak wygląda codzienność na misji
🤔 Co najbardziej zaskoczyło Łukasza
🧳 Jak samodzielnie przygotować się do wyjazdu misyjnego
🌱 Dlaczego „ewangelizacja zaczyna się od kromki chleba”
🔗 Łukasz brał udział w misji w ramach projektu @projektzambia
📅 Przed wykładem odbędzie się spotkanie rekrutacyjne naszego stowarzyszenia, na które również serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych działaniem i formacją - https://fb.me/e/5D2sJuHn9
_________________________________
Projekt sfinansowany ze środków otrzymanych z Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Korpusu Solidarności - Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Długoterminowego na lata 2018-2030.
Zapraszamy serdecznie na świąteczne warsztaty florystyczne, podczas których zanurzymy się w magiczny świat roślin, zapachów i twórczej atmosfery.
Porozmawiamy o tym, z jakimi narzędziami pracuje florysta, jakie materiały warto wybierać oraz jak przygotować sobie wygodne, inspirujące stanowisko pracy. Po krótkim wstępie teoretycznym przejdziemy do najprzyjemniejszej części - wspólnego tworzenia!
Każdy uczestnik przygotuje własny stroik świąteczny oraz niewielką dekorację z żywych roślin, idealną do wprowadzenia świątecznego klimatu w domu.
Całe spotkanie potrwa około 2,5 godziny i będzie okazją do twórczego odpoczynku, miłych rozmów i stworzenia czegoś pięknego własnymi rękami.
Warsztaty poprowadzi dla Państwa florystka Beata Koza.
Udział w warsztatach jest całkowicie bezpłatny - zapewniamy niezbędne materiały, a stworzone podczas spotkania dekoracje uczestnicy zabiorą ze sobą do domu.
13 grudnia 2025 r. (sobota) 11:00 - 13:30 Warszawa - Mokotów (okolice metra Pole Mokotowskie) Szczegółowy adres spotkania przekażemy w mailu potwierdzającym pomyślną rejestrację na wydarzenie.
Do zobaczenia!
_________________________________
Projekt sfinansowany ze środków otrzymanych z Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Korpusu Solidarności - Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Długoterminowego na lata 2018-2030.
Zapraszamy na wyjątkowe, przedświąteczne spotkanie, podczas którego… zrobisz prezent samemu/samej sobie!
13 grudnia w Cyryl Clubie, w godzinach 14:00–16:00 (lub do wyczerpania materiałów) czeka na Ciebie kolorowa strefa tworzenia bransoletek z kamieni naturalnych.
Przyjdź kiedy chcesz w podanym czasie, wybierz swoje ulubione koraliki, stwórz własną, niepowtarzalną bransoletkę — i wyjdź z uśmiechem na ustach.
Udział jest całkowicie bezpłatny — płacisz jedynie uśmiechem!
To wydarzenie dla każdego, od najmłodszych po dorosłych. Zabierz przyjaciół, rodzinę lub wpadnij solo – liczy się dobra zabawa i odrobina kreatywności.
Udział w wydarzeniu oznacza zgodę na upublicznienie wizerunku i wykonanych prac w materiałach związanych z wydarzeniem.
Do zobaczenia!
_________________________________
Projekt sfinansowany ze środków otrzymanych z Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Korpusu Solidarności - Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Długoterminowego na lata 2018-2030.
Wolontariat - trudności organizacyjne i realizacja wydarzeń
Wolontariat to wspaniała forma współpracy z nowymi ludźmi, pomocy innym oraz pełen radości czas przebywania wśród osób, które tak jak ty chcą pomagać. Piękne uczucie a zarazem ogromna odpowiedzialność, bo co jak zaproponowane pomysły działalności tylko ja uznam za ciekawe? Co jeśli zorganizuje wydarzenie a nikt nie przyjdzie?
Czarna strona wolontariatu organizacyjnego pojawia się już na samym początku organizacji i chęci organizacji wydarzeń i działań.
Na sam początek musisz swój pomysł zgłosić koordynatorowi, a w moim przypadku bardzo sympatycznej koordynatorce wolontariatu. Trwają rozmowy, sprawdzanie możliwości i szersze obrady wśród innych wolontariuszy czy są tak samo chętni do organizacji tego wydarzenia lub czy uważają, że dana pomoc jest potrzebna i przydatna. Zazwyczaj pomysł danego wolontariusza przechodzi do realizacji, ponieważ zawsze znajdzie się kilka innych osób do pomocy. Aczkolwiek zawsze towarzyszą mi te nerwy, co jeśli jednak mnie wyśmieją?
Samo wymyślenie pomysłu to pikuś. Przejście twojego projektu to stres i nerwy ale nie jest najtrudniejsze. Dopiero wymyślenie dalszego działania, razem z grupą osób zaangażowanych po spotkaniu organizacyjnym, jest trudna. Trzeba wymyślić plan działania, kolejność wykonywania zadań i rzeczy. Komu wysłać zaproszenie na wydarzenie a kogo jednak ominąć? Dać promocje wydarzenia na samym początku, kiedy post się pojawił w mediach społecznościowych grupy w której jestem wolontariuszem? A może jednak poczekać z tym i dać tydzień przed. Chcesz, aby było jak najlepiej i ostatecznie tak wychodzi ale jednak nerwy są.
Pomimo wsparcia i przeogromnego pozytywnego podejścia pojawiają się zawsze różne pytania i wiele wątpliwości czy aby na pewno jest to wystarczająco? Mogę jednak przysiąc, że dzięki temu wolontariatowi bardzo wiele mogę się nauczyć.
Organizacja wydarzenia zaczyna się tak naprawdę bardzo długo przed samym dniem ostatecznym realizacji. Spotkanie organizacyjne numer jeden to zazwyczaj omówienie pomysłu, działania, zebranie kontaktów i powstanie grupy na messengerze do lepszej komunikacji. W tym momencie wizja wydarzenia zaczyna się kreować i człowiek zaczyna dostrzegać, że to się zaczyna! Wtedy dzieje się magia, bo można zauważyć jak wiele osób jest chętnych do wspierania Ciebie, Twojego pomysłu i ma chęć pchania z Tobą “tego wózka”.
Kolejne długie dni lub czasem i miesiące schodzą na organizacji bardziej szczegółowej. Reserch co potrzeba jeśli chodzi o wsparcie bardziej funduszowe, pozyskanie tych funduszy, kontakty z możliwymi darczyńcami i fundatorami. To właśnie tutaj powstaje dużo arkuszy google, tabelek, list i pakiet “Zrobione” i “oczekujące na wykonanie”. Ale to już tutaj pojawiają się drobne uśmiechy bo powoli widać metę zwaną “WSPANIAŁA POMOC”.
Na sam koniec zostaje dzień realizacji. Wtedy jest chaos! Ogromn chaos! Chociaż podobno najlepsze i najpiękniejsze rzeczy zawsze powstają w chaosie. Cóż, w moim wypadku zawsze tak jest. Wiele organizacji wydarzeń, paczek czy spotkań i zawsze jestem zadowolony z tego jak ostatecznie wygląda mój pomysł, a chwile przed martwię się, czy damy radę okiełznać tą burzę, która przechodzi przez umysły wszystkich zaangażowanych. Ale zawsze się daje.
Ostatecznie wracasz do domu, oddychasz z ulgą i zastanawiasz się jak to się stało, że jesteś tak silny? Bo te dni lub miesiące organizacyjne były tak wyczerpujące, że nie zawsze dowierzasz ile dałeś radę przetrwać. Ale wiesz, że Twoja pomoc i działanie, właśnie zrobiły coś dobrego dla innych. Dały pozytywny przekaz do innych, że są jeszcze wolontariusze, którzy organizują ciekawe i przystępne formy pomocy, wykłady czy spotkania i wyjazdy. A co najważniejsze, odbiorcom się podoba.
I to właśnie jest powód do tego, że pomimo początkowych burzliwych myśli “a co jeśli?”, działam i chcę więcej! To uśmiech na mojej twarzy po wykonaniu dobrej roboty!
Alicja Król
_________________________________
Projekt sfinansowany ze środków otrzymanych z Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Korpusu Solidarności - Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Długoterminowego na lata 2018-2030.
Stowarzyszenie Studenci dla Rzeczypospolitej Adres korespondencyjny: ul. św. Filipa 23/3, 31-150 Kraków
WWW.STUDENCIDLARP.PL
Adres korespondencyjny oddziału warszawskiego: Fundacja im. Janusza Kurtyki Areszt Śledczy Warszawa-Mokotów ul. Rakowiecka 37 02-251 Warszawa z dopiskiem "do Stowarzyszenia Studenci dla Rzeczypospolitej"
